Een product ontwikkelen dat écht de wereld gaat verbeteren, hoe doe je dat? Goed kijken en luisteren naar de mensen waar je het voor doet, creatief samenwerken, en vooral heel veel doorzettingsvermogen…

Antoinette Termoshuizen richtte twintig jaar geleden de Stichting Niketan op. Niketan geeft zorg en onderwijs aan kinderen en jongeren met een handicap in Bangladesh. “We hebben in 2009 een heel mooie zorgboerderij gerealiseerd, waar we jongeren met een meervoudige complexe handicap opvangen. Veel van hen zijn incontinent, maar luiers zijn er niet in Bangladesh, zeker niet in hun maat.”

“Thuis lagen ze meestal op de bamboe veranda, waar dat niet zo veel uitmaakt. Maar in ons mooie huis merk je dat het eigenlijk een mensonterende situatie is. De jongens liggen tussen de vliegen, het ruikt niet lekker, dus je hebt ook weinig zin om even een praatje met ze te gaan maken…”

Antoinette besloot op zoek te gaan naar leveranciers van incontinentiemateriaal die wilden helpen. Bedrijven als Pampers en zorgluiers-leveranciers waren bereid - maar als je zo’n container met luiers verscheept naar Bangladesh creëer je wel een enorme afvalberg… “Er is nu eenmaal geen afvalverwerking in Bangladesh.”

Dat moest dus anders. Niketan is begonnen met de ontwikkeling van een goedkope luier, die lokaal geproduceerd kan worden en die ook nog eens als mest gebruikt kan worden op het land.

Lokale omstandigheden

Antoinette vindt het heel belangrijk om goed aan te sluiten bij de lokale omstandigheden. “In Bangladesh doe je geen broek over een luier, zoals hier - we moeten dus iets verzinnen dat er uitziet als een normale broek. Vandaar dat we op een inlegluier uitkomen. Maar die is best lastig te maken.”

Verder is het moeilijk om de luier te positioneren en om de ouders te overtuigen om ze aan te schaffen en te gebruiken. De kinderen met een handicap hebben vaak een lastige positie in het gezin, omdat ze in veel gevallen geen inkomen zullen gaan verdienen.

Als je de luier heel goedkoop kunt maken, dan helpt dat, zeker als het ook weer iets oplevert als je hem gebruikt inlevert. “We richten ons op een prijspunt van 1 sigaret - dat is 5 cent. Je kunt je kind voor 1 of 2 sigaretten per dag dan een beter bestaan geven.”

Antoinette merkt dat je bij onderzoek soms ook verder moet kijken dan wat mensen zelf aangeven. “De TU-studenten die voor ons onderzoek doen in Bangladesh zeggen bijvoorbeeld ‘de mensen hebben helemaal geen behoefte aan luiers’. Nee, ze hebben de vraag niet - maar ik ben er van overtuigd dat als de luiers er eenmaal zijn, dat de mensen dan zeker de voordelen zullen zien.”

Samenwerking en onderzoek

Toen het idee over een biologisch afbreekbare luier vorm begon te krijgen, moesten ze beslissen met welk materiaal ze zouden gaan werken. Bamboe? Jute? Bananenbladeren?

Antoinette is ten minste twee keer per jaar een maand in Bangladesh om haar projecten te bezoeken. Ze heeft in de afgelopen twintig jaar een enorm netwerk opgebouwd in het land.

Omdat ze in eerste instantie dachten aan bamboe als materiaal, riep Antoinette via dit netwerk de hulp in van “Bamboeprofessor” Mohammed Ataur Rahman van IUBAT, International University Bangladesh on Agriculture and Technology.

Rahman raadde haar echter aan om doinsha te gebruiken. Een plant die supersnel en zonder verzorging groeit, die als peulvrucht-achtige de landbouwgrond verrijkt en die bovendien erosie tegengaat, een groot probleem ter plekke. De plant wordt nu eigenlijk nergens voor gebruikt, dus je onttrekt ook geen materiaal aan de voedselketen. “Een super-onkruid dus!” lacht Antoinette.

Doinsha. Foto: Dinesh Valke

In samenwerking met Salusion uit Delft gingen ze aan de slag met een haalbaarheidsstudie. “Ik deed tests met doinsha die onze zorgmoeders zelf verbouwd hadden bij de zorgboerderij. Maar hoe krijg je dat klein? Ik heb het meegenomen naar de lokale spaanplaatfabriek in Bangladesh. Daar hebben ze het verpulverd tot een soort zaagsel.”

“Toen hebben we tests gedaan om naar de absorptie te kijken - gewoon zelf, met een weegschaal en in overleg met onze technische partners in Nederland, via Skype. Het bleek dat dat spul echt enorm veel water opneemt!”

Testpanel met doinsha. Foto: Niketan

Circulair systeem

Dat werkte dus goed. Maar daarmee heb je nog geen kant-en-klaar product. Antoinette riep de hulp in van de TU Delft, die heel enthousiast waren en meehielpen met verder onderzoek naar de haalbaarheid van een luier.

Uit de eerste ronde onderzoek met de TU en Salusion hebben ze veel geleerd over wat wel en niet praktisch zou zijn. “We hebben toen een belangrijke Cordaid prijs gewonnen met onze plannen.”

Het viel echter niet mee om voor een tweede ronde onderzoeken studenten te vinden die het vervolgonderzoek zouden gaan uitvoeren.

“Hygiëne en sanitatie staat hoog op de agenda, maar een luier voor gehandicapten is toch niet sexy genoeg als onderwerp. Ik heb de opdracht toen anders gemaakt, en alles beschreven in termen van een ‘circulair systeem’ (cradle-to-cradle). Dat was een stuk aantrekkelijker voor de studenten - binnen een week had ik toen 4 studenten.”

Het onderzoek richt zicht nu dus op dat circulaire systeem. “De vieze luier moet ook iets opleveren. Er is een mesttekort in Bangladesh - dus als we de gebruikte luiers kunnen inzetten op het land waar de doinsha verbouwd gaat worden, hebben we een mooie inkomstenbron en een complete cirkel.”

“De vier studenten van deze ronde zijn nu net terug van een maand in Bangladesh. In april maken ze hier prototypes, en in mei gaan twee van hen weer naar Bangladesh, om de prototypes te testen in de praktijk.”

Wereldwijde mogelijkheden

Het is de bedoeling dat de luier eind dit jaar beschikbaar is voor de bewoners van de Niketan zorgboerderij. En daarna zijn de mogelijkheden eindeloos: doinsha groeit overal onder de evenaar, dus ook op veel plaatsen waar armoede is en mensen met een handicap nog niet kunnen beschikken over incontinentiemateriaal.

Foto: Dinesh Valke

“We zoeken nu partijen om mee samen te werken. In de productie, maar ook bij het uitwerken van het business plan, of fondsenwerving en publiciteit. We vinden het wel heel belangrijk om trouw te blijven aan het idee van het circulaire systeem, en aan onze wens om lokale mensen met een handicap werkgelegenheid te bieden.”

“We denken ook aan het ‘waka-waka model’: hier een luier kopen en daarmee daar een luier sponsoren. De prijs van 5 cent die we voor ogen hadden lijkt niet te gaan lukken. Maar dan zoeken we gewoon een andere weg!”

Eend steunt de Stichting Niketan al een paar jaar als donateur. Wil jij dat ook doen? Je steun is zeer welkom! Mocht je ingangen hebben bij bedrijven, of op een andere manier kennis of tijd kunnen bijdragen: stuur Antoinette een e-mail, ze praat graag met je verder.